واژهنامه آکادمی
اصطلاحات و مخففهای تخصصی دنیای موتور اسپورت.
Brake Fade
افت توان ترمز بر اثر گرما
افت توان ترمز بر اثر گرما یا Brake Fade، کاهش اثر ترمزگیری بر اثر داغشدن بیشازحد ترمز است. در سازوکار توضیحدادهشده برای ترمز فرمول یک، اصطکاک مؤثر میان لنت و دیسک کاهش مییابد و ترمز دیگر مانند قب...
Brake Migration
تغییر پویای توزیع نیروی ترمز
تغییر پویای توزیع نیروی ترمز یا Brake Migration، تغییر نسبت سهم ترمزگیری جلو و عقب در طول یک نوبت ترمزگیری، بر حسب فشار ترمز است. تعریف Brake Migration در توضیح سامانهٔ ترمز مرسدس هنگام ترمزگیری شدید،...
BBW
ترمز با کنترل الکترونیکی
ترمز با کنترل الکترونیکی یا Brake-by-wire (BBW)، سامانهای است که در فرمول یک درخواست ترمز راننده را به سیگنال الکترونیکی تبدیل و ترمزگیری عقب را هماهنگ میکند. چرخهای عقب میتوانند همزمان با اصطکاک...
Braking Point
نقطهٔ ترمزگیری
نقطهٔ ترمزگیری یا Braking Point، جایی از پیست است که راننده برای کمکردن سرعت پیش از یک پیچ، ترمزگیری را آغاز میکند. این اصطلاح به محل شروع عمل اشاره دارد، نه همهٔ مسافتی که خودرو در حال کاهش سرعت طی...
Budget Cap
سقف بودجه
سقف بودجه در کاربرد رایج فرمول یک، همان محدودیت مقرراتی هزینههای مشمول تیم است که در سند رسمی Cost Cap نام دارد. این سقف مشخص میکند تیم در یک دورهٔ مالی چه مقدار هزینهٔ مرتبط میتواند برای فعالیت فر...
Camber
زاویهٔ کمبر
زاویهٔ کمبر یا Camber، میزان کجبودن چرخ نسبت به خط عمودی است، وقتی خودرو را از روبهرو نگاه میکنیم. اگر بالای چرخ به سمت داخل خودرو متمایل باشد، کمبر منفی و اگر به سمت بیرون متمایل باشد، کمبر مثبت ا...
Carbon Fibre
الیاف کربن
الیاف کربن رشتههای باریک و سبکِ کربنیاند که برای تقویت مواد مرکب به کار میروند. در زبان رایج فرمول یک، «کربنفایبر» اغلب نام کوتاهِ کامپوزیت تقویتشده با الیاف کربن است: مادهای که در آن الیاف همرا...
Causing a Collision
ایجاد برخورد
ایجاد برخورد، عنوان تخلفی است که به مسئولیت راننده در بهوجودآمدن تماس یا تصادف با خودروی دیگر اشاره دارد. صرف برخورد دو خودرو، به معنی مقصربودن قطعی یکی از رانندگان نیست. طبق مقررات ورزشی فرمول یک ۲۰...
CoG
مرکز ثقل
مرکز ثقل یا Centre of Gravity (CoG)، نقطهای است که میتوان اثر مجموع وزن جسم را بهصورت یک نیروی واردشده در آن نمایش داد. در خودرو، وزن میان همهٔ اجزا پخش است، اما این نقطه جای میانگین اثر آن وزنها...
CoG
مرکز ثقل (CoG)
CoG مخفف Centre of Gravity و به معنی مرکز ثقل است؛ نقطهای که میتوان اثر مجموع وزن جسم را در آن در نظر گرفت. این نقطه از محل و وزن همهٔ اجزا به دست میآید و الزاماً وسط هندسی خودرو یا محل نصب قطعهای...
Chassis
شاسی
شاسی یا Chassis، سازهٔ اصلی خودرو است که اجزای دیگر، از جمله موتور و تعلیق، به آن متصل میشوند. در فرمول یک، این نام اغلب برای بخش مرکزیِ مونوکوک نیز به کار میرود؛ مونوکوک پوستهای باربر است که فضای...
Chequered Flag
پرچم شطرنجی
پرچم شطرنجی یا Chequered Flag، پرچم سیاهوسفیدِ خانهخانهای است که پایان جلسه یا مسابقه را اعلام میکند. این پرچم با پرچم سیاهوسفیدِ مورب، که علامت هشدار به یک راننده است، تفاوت دارد. نمایش پرچم شطر...
Chicane
شیکین
شیکین یا Chicane، توالی فشردهای از پیچها با جهتهای متناوب است؛ برای نمونه، مسیر ابتدا به یک سمت و بلافاصله به سمت دیگر میپیچد. این توالی برای ایجاد چالش رانندگی و کاهش سرعت در بخشی از مدار طراحی م...
Circuit
پیست (Circuit)
پیست یا Circuit، مسیر مشخصی است که خودروها برای تمرین، تعیین خط یا مسابقه در آن رانندگی میکنند. در فرمول یک، مسیر بهصورت یک دور تکرارشونده پیموده میشود و پیچها و بخشهای مستقیمِ آن، چالشهای رانند...
Classification
ردهبندی نتیجه
ردهبندی نتیجه یا Classification، ترتیب رسمی نتیجهٔ رانندگان در یک جلسه بر اساس قواعد همان جلسه است. مبنای آن در تمرین و تعیین خط، زمانهای ثبتشده و ساختار جلسه است؛ در مسابقه، تعداد دورهای کامل و تر...
Clean Air
هوای تمیز
هوای تمیز (Clean Air) جریان هوایی است که پیش از رسیدن به خودرو، دنبالهٔ آشفتهٔ خودروی دیگر آن را مختل نکرده است. در این وضعیت، هوا برای کارکرد سطوح آیرودینامیکی و تولید نیروی رو به پایین شرایط مناسبت...
Clipping
کاهش توان برقی پیشرانه (Clipping)
کلیپینگ، یا Clipping، در بحث پیشرانهٔ هیبریدی فرمول یک به کاهش یا پایان یافتن سهم توان برقی در حرکت خودرو گفته میشود؛ در نتیجه خودرو دیگر همان کمک برقیِ بخش قبلی مسیر را ندارد، حتی اگر راننده همچنان...
Clutch
کلاچ
کلاچ یا Clutch، بخشی از انتقال قدرت است که اتصال انتقال گشتاور میان موتور و گیربکس را برقرار، قطع یا هنگام شروع درگیری تنظیم میکند. گشتاور همان اثر چرخانندهای است که از موتور به مسیر انتقال قدرت می...
Coandă Effect
اثر کوآندا
اثر کوآندا (Coandă Effect) به تمایل یک جت سیال برای منحرفشدن و دنبالکردن سطح مجاور، از جمله سطح خمیده، گفته میشود. در طراحی آیرودینامیکی خودرو، میتوان از این رفتار برای هدایت هوا در مسیر دلخواه اس...
Cockpit
کاکپیت
کاکپیت یا Cockpit، فضای داخل شاسی است که راننده در آن مینشیند و خودرو را کنترل میکند. صندلی، کمربند ایمنی، فرمان و پدالها با این فضا ارتباط دارند. در خودروی فرمول یک، کاکپیت به فضای راننده گفته می...
Cold Tyres
لاستیک سرد
«لاستیک سرد» در فرمول یک یعنی لاستیکی که هنوز به دمای مناسبِ کارکرد خود نرسیده یا از آن پایینتر آمده است؛ نه اینکه لزوماً در تماس با دست سرد باشد. چنین لاستیکی ممکن است گرمای زیادی داشته باشد، اما چس...
Compression Ratio
نسبت تراکم
نسبت تراکم، نسبت حجم فضای داخل سیلندر در آغاز مرحلهٔ تراکم به حجم آن در پایان این مرحله است. در بیان هندسی، حجم بیشینه بر حجم کمینه تقسیم میشود؛ برای مثالِ فرضی، نسبت ۱۰ به ۱ یعنی حجم آغاز تراکم ده ب...
CFD
دینامیک سیالات محاسباتی (CFD)
CFD مخفف Computational Fluid Dynamics و به معنی «دینامیک سیالات محاسباتی» است: پیشبینی رفتار جریان سیال با مدلسازی و محاسبات عددی. در توسعهٔ خودروی فرمول یک، مهندسان مدل خودرو و فضای اطراف آن را به...
CFD
دینامیک سیالات محاسباتی
دینامیک سیالات محاسباتی یا Computational Fluid Dynamics، با مخفف CFD، روشی برای پیشبینی رفتار سیال با محاسبات رایانهای است. در توسعهٔ خودروی فرمول یک، معمولاً جریان هوا در اطراف خودرو بررسی میشود....
Concorde Agreement
توافقنامهٔ کنکورد
توافقنامهٔ کنکورد، چارچوب قراردادی روابط میان طرفهای اصلی فرمول یک برای حضور تیمها، ترتیبات تجاری و حکمرانی قهرمانی است. نام آن به مجموعهٔ توافقهایی اشاره میکند که نقش و تعهد طرفها را برای دوره...
Constructor
سازنده
سازنده (Constructor) در فرمول یک عنوان تیمی است که خودروی رقابتی خودش را طراحی میکند و با آن در قهرمانی سازندگان شرکت میکند. بنابراین، وقتی در گزارشها از «ردهبندی سازندگان» صحبت میشود، موضوع مقای...
Constructors’ Championship
قهرمانی سازندگان
قهرمانی سازندگان، رقابت تیمهای فرمول یک بر اساس مجموع امتیازهای خودروهای هر تیم در طول فصل است. در مقررات ۲۰۲۶، عنوان به تیمی میرسد که از نتایج هر دو خودرو، بیشترین امتیاز را در رویدادهای برگزارشده...
Contact Patch
سطح تماس لاستیک
سطح تماس لاستیک یا Contact Patch، ناحیهای از لاستیک است که در یک لحظه با سطح پیست تماس دارد؛ نام Footprint هم برای آن به کار میرود. این ناحیه با کل رویه یا دیوارهٔ لاستیک یکی نیست. نیروهای لازم برای...
CE
سامانهٔ الکترونیکی کنترل پیشرانه (CE)
CE مخفف Control Electronics، یعنی سامانهٔ الکترونیکی کنترل پیشرانه است. در معرفی اجزای پیشرانه، این نام برای تجهیزات الکترونیکیِ کنترل و هماهنگی عملکرد مجموعه، از جمله بخش برقیِ هیبرید، به کار میرود....
CE
سامانهٔ الکترونیکی کنترل پیشرانه
سامانهٔ الکترونیکی کنترل پیشرانه یا Control Electronics، که با مخفف CE نیز شناخته میشود، بخش الکترونیکیِ هدایت و هماهنگی عملکرد پیشرانه، بهویژه تبادل انرژی در سامانهٔ هیبرید است. این تجهیزات در کنتر...
PU-CE
سامانهٔ الکترونیکی کنترل پیشرانه (PU-CE)
PU-CE نام گروه تجهیزات الکترونیکیِ کنترل زیرسامانههای پیشرانه در مقررات فرمول یک است و از Control Electronics – Power Unit میآید. در تعریف فنیِ فصل ۲۰۲۶، این گروه قطعات دارای نیمهرسانای برنامهپذیر...
Cooldown Lap
دور خنککردن
دور خنککردن دوری با فشار و سرعت کمتر است که برای پایینآوردن دمای بخشهایی مانند لاستیکها و پیشرانه انجام میشود؛ معمولاً پس از یک دور سریع در تعیین خط دیده میشود. هدف آن ثبت زمان رقابتی نیست، بلکه...
Cooldown Room
اتاق استراحت پیش از سکو
اتاق استراحت پیش از سکو یا Cooldown Room، فضایی است که رانندگانِ در آستانهٔ حضور روی سکو، پس از مسابقه در آن برای استراحت کوتاه و آمادهشدن برای مراسم جمع میشوند. گفتوگوهایی که از این اتاق در پخش تل...
Corner Mode
حالت پیچ
حالت پیچ یا Corner Mode وضعیت آیرودینامیکی خودروی فرمول یک در فصل ۲۰۲۶ است که در آن، بخشهای متحرک بالهای جلو و عقب در آرایش تولید نیروی رو به پایین قرار میگیرند. این وضعیتِ پیشفرضِ بسته، برای کمک...
Correlation
همخوانی شبیهسازی با عملکرد واقعی
همخوانی شبیهسازی با عملکرد واقعی یا Correlation، در توسعهٔ خودروی فرمول یک به میزان سازگاری پیشبینی ابزارهای مهندسی با دادهٔ خودرو در پیست گفته میشود. مثلاً تیم بررسی میکند تغییر قطعهای که در محا...
Cost Cap
سقف هزینه
سقف هزینه یا Cost Cap، حداکثر هزینههای مشمولی است که تیم فرمول یک میتواند در دورهٔ مالی تعیینشده متحمل شود. تیم باید این هزینهها را طبق روش مقرراتی محاسبه و گزارش کند و از سقف عبور نکند. این همان...
Countback
تعیین رتبه با شمارش نتایج
تعیین رتبه با شمارش نتایج یا Countback روشی برای جداکردن جایگاه رانندگان یا تیمهایی است که قهرمانی را با امتیاز مساوی تمام کردهاند. بهجای جمعکردن امتیاز تازه، تعداد نتایج بهتر آنها با ترتیب مشخص...
Crash Test
آزمایش برخورد
آزمایش برخورد یا Crash Test، آزمونی کنترلشده است که در آن سازهٔ خودرو تحت ضربه قرار میگیرد تا رفتار آن در جذب انرژی و حفاظت از راننده سنجیده شود. هدف، بازسازی تصادفیِ یک حادثه روی پیست نیست؛ شرایط آ...
Curfew
محدودیت ساعت کار تیم
محدودیت ساعت کار تیم یا Curfew در آخر هفتهٔ فرمول یک، بازههایی است که حضور کارکنان عملیاتی و کارآموزان مشمول در محدودهٔ پیست، جز در استثناهای مقرر، مجاز نیست. این قاعده فرصت فعالیت تیم در محل مسابقه...
Customer Team
تیم مشتری
تیم مشتری در بحث پیشرانه، تیمی است که پیشرانه را از یک سازنده دریافت میکند و تیم کارخانهای منصوبشدهٔ آن سازنده نیست. این واژه نوع رابطهٔ تأمین را توصیف میکند؛ بهخودیخود به معنی خرید یک خودروی کا...
Cutback
سبقت با تغییر مسیر در خروج پیچ (Cutback)
Cutback مانوری برای سبقت است که راننده با تغییر خط در میانه یا خروج پیچ، مسیر بهتری برای شتابگرفتن کنار یا پشت رقیب پیدا میکند. بهجای اصرار بر جلو افتادن در ورود پیچ، راننده اجازه میدهد خودروی دیگ...
Damper
دمپر
دمپر یا Damper، قطعهای در سیستم تعلیق است که حرکت و نوسان فنر و چرخ را مهار میکند تا خودرو پس از عبور از ناهمواری به جهشهای پیدرپی ادامه ندهد. در نوع هیدرولیکی، مقاومت در برابر عبور سیال از مسیرها...
Debrief
جلسهٔ بررسی عملکرد
جلسهٔ بررسی عملکرد یا Debrief، نشستی پس از رانندگی، جلسهٔ پیست یا مسابقه است که در آن راننده و گروه مهندسی دادهها و تجربهٔ اجرا را مرور میکنند. هدف این است که مشخص شود چه چیز مطابق انتظار پیش رفته،...
Defending
دفاع از جایگاه
دفاع از جایگاه یا Defending، مجموعهٔ انتخابهای راننده برای جلوگیری از سبقت حریف پشت سر است. انتخاب مسیر داخلی پیش از پیچ یا تنظیم خط حرکت برای سختترکردن حمله میتواند بخشی از دفاع باشد، اما راننده ه...
Delayed Start
استارت بهتعویقافتاده
استارت بهتعویقافتاده وضعیتی است که مدیر مسابقه، پیش از آغاز دور شکلگیری، شروع برنامهریزیشده را عقب میاندازد. در مقررات فرمول یک ۲۰۲۶، این تصمیم با چراغهای نارنجی، تابلوی «DELAYED START» و پیام...
Delta
دلتا
دلتا، اختلاف یک زمان با زمان مرجع است. در نمایش مقایسهٔ دور، اگر زمان راننده از مرجع کمتر باشد، اختلاف معمولاً با علامت منفی و اگر بیشتر باشد با علامت مثبت نشان داده میشود. پس برای فهم دلتا باید دانس...
Derating
کاهش توان برقی پیشرانه (Derating)
کاهش توان برقی پیشرانه، یا Derating، در گزارشهای فرمول یک به وضعیتی گفته میشود که کمک توان بخش هیبرید کاهش مییابد، چون انرژی الکتریکیِ قابلاستفاده برای ادامهٔ آن کمک در دسترس نیست. خودرو ممکن است...
Development Driver
رانندهٔ توسعه
رانندهٔ توسعه یا Development Driver، رانندهای است که با انجام برنامههای شبیهساز، آزمایش و ارائهٔ بازخورد، به توسعه و شناخت بهتر خودرو کمک میکند. ارزش کار او فقط ثبت زمان سریع نیست؛ مهندسان به ارزی...
DNF
تمامنکردن مسابقه (DNF)
DNF مخفف Did Not Finish و به معنی «تمامنکردن مسابقه» است: راننده استارت زده، اما مسابقه را تا پایان ادامه نداده است. برای مثال، خرابی خودرو یا آسیب ناشی از برخورد میتواند به کناررفتن پیش از پایان من...
DNF
تمامنکردن مسابقه
تمامنکردن مسابقه یا Did Not Finish، به این معنی است که راننده مسابقه را آغاز کرده، اما پیش از پایان از ادامهٔ آن بازمانده است. این وضعیت با مخفف DNF شناخته میشود و بهتنهایی نمیگوید علت کناررفتن، م...