ترمزگیری در فرمول یک؛ خودرو چگونه سرعت کم میکند؟
نام نویسنده برای این مطلب ثبت نشده است.
از فشار پدال تا کاهش سرعت، همکاری ترمز اصطکاکی و بازیابی انرژی، توزیع ترمز و نقش دما در عملکرد سامانهٔ ترمز فرمول یک را دنبال کنید.
کاهش سرعت خودروی فرمول یک حاصل همکاری چند سامانه است. اصطکاک دیسک و لنت در چهار چرخ، مقاومت پیشرانه و بازیابی انرژی در محور عقب، همراه با مقاومت هوا، از انرژی حرکت خودرو کم میکنند. راننده با پدال ترمز، درخواست کاهش سرعت میدهد و سامانه باید آن را با رفتاری قابلپیشبینی اجرا کند.
برای فهم این فرایند، شرح فنی مرسدس دربارهٔ ترمز را میتوان کنار بخش ترمزِ مقررات فنی ۲۰۲۶ خواند. توضیح عمومی قطعات با حدود مجازِ هر دوره فرق دارد؛ در این مقاله، حکمهای مقرراتی مربوط به فصل ۲۰۲۶ هستند.
فشار پای راننده چگونه به چرخ میرسد؟
پدال، دو سیلندر اصلی را به کار میاندازد که دو مدار هیدرولیکی جلو و عقب را تغذیه میکنند. در ترمز اصطکاکی، فشار مایع به کالیپر میرسد، پیستونها لنت را به دیسک ترمز میفشارند و گشتاورِ مخالف چرخش ایجاد میشود.
انرژیِ گرفتهشده در این مسیر عمدتاً به گرما تبدیل میشود. دیسک و لنت باید این گرما را تحمل کنند و سامانهٔ خنککاری آن را مدیریت کند. داشتن دیسکی که از نظر سازه سالم است، بهتنهایی به معنی کارکرد مطلوب در هر دمایی نیست.
جدابودن مدارهای جلو و عقب نیز وظیفهٔ ایمنی دارد. مقررات میخواهد خرابی یک مدار، عملکرد مدار دیگر را از بین نبرد. بنابراین مسیر انتقال فشار فقط برای پاسخ سریع طراحی نشده؛ رفتار خرابی نیز بخشی از الزام سامانه است.
چرا ترمز عقب پیچیدهتر است؟
در عقب، ترمز اصطکاکی تنها منبع کندشدن چرخ نیست. موتورـژنراتور جنبشی هنگام بازیابی انرژی میتواند گشتاور مقاوم ایجاد کند و پیشرانه نیز سهمی در کاهش سرعت داشته باشد. اگر سهم بازیابی تغییر کند، برای رسیدن به درخواست مشابه راننده باید سهم ترمز اصطکاکی متناسب شود.
کنترل الکترونیکی ترمز عقب به هماهنگی این سهمها کمک میکند. درخواست راننده و تنظیمات مجاز به سامانه میرسند و کنترل فشار عقب با وضعیت پیشرانه و بازیابی هماهنگ میشود. هدف این نیست که راننده با هر تغییر شارژ، ناگهان ترمزی متفاوت و غیرقابلپیشبینی حس کند.
در مقررات ۲۰۲۶، این کنترل توانمندِ مدار عقب استثنای مشخصی دارد؛ مسیر هیدرولیکیِ قابلاستفاده هنگام غیرفعالشدن سامانه نیز لازم است. نباید از وجود آن نتیجه گرفت که هر چهار چرخ مجاز به هر نوع کنترل خودکار هستند.
توزیع جلو و عقب چگونه پایداری را عوض میکند؟
توزیع نیروی ترمز تعیین میکند سهم نسبی جلو و عقب چه باشد. هنگام کاهش سرعت، انتقال بار به جلو ظرفیت قابلاستفادهٔ چرخها را تغییر میدهد. نسبت مناسب به سرعت، وضعیت خودرو، لاستیک، شرایط مسیر و مرحلهٔ ورود به پیچ بستگی دارد.
اگر از یک محور بیش از ظرفیت لاستیکهایش درخواست شود، چرخ میتواند بیش از حد کند شود یا قفل کند. قفل جلو، توان هدایت مؤثر را کاهش میدهد؛ از دست رفتن پایداری عقب نیز میتواند خودرو را به چرخش ناخواسته بکشاند. جابهجایی توزیع، یک مصالحه است و نسبت «بهترین برای همهٔ پیچها» وجود ندارد.
تغییر پویای توزیع ترمز به تغییر رفتار توزیع در طول فرایند ترمزگیری مربوط میشود. این موضوع با انتخاب یک عدد پایه روی فرمان یکسان نیست؛ سامانه باید در محدودهٔ مجاز و با ورودیهای تعریفشده کار کند.
چرا فشار ابتدای ترمزگیری با انتهای آن فرق دارد؟
در سرعت بالا، نیروی رو به پایین معمولاً ظرفیت بیشتری برای انتقال نیروی ترمز به مسیر فراهم میکند. با کمشدن سرعت، این بار کاهش مییابد و راننده باید درخواست ترمز را با چسبندگی موجود هماهنگ کند؛ نگهداشتن همان فشار اولیه تا سرعت پایین میتواند به قفلشدن چرخ منجر شود.
در فصل ۲۰۲۶، ترمز ضدقفل مجاز نیست؛ وجود کنترل عقب این ممنوعیت را لغو نمیکند. راننده همچنان باید فشار را مدیریت کند. قفل طولانی میتواند به ساییدگی موضعی لاستیک و لرزش منجر شود، اما دیدن دود بهتنهایی مقدار آسیب را مشخص نمیکند.
مدیریت گرما چرا روی ترمزگیری بعدی اثر دارد؟
مجاری خنککاری ترمز هوا را به ناحیهٔ موردنیاز میرسانند. بزرگترکردن خنککاری میتواند به دفع گرما کمک کند، اما بر جریان اطراف چرخ و دمای دیگر بخشها هم اثر دارد. در یک مسیر با ترمزگیریهای پیدرپی و فرصت کم برای خنکشدن، نیاز حرارتی متفاوت از مسیری با مستقیمهای طولانی است.
گرمای نامناسب میتواند پاسخ ترمز را تضعیف کند؛ افت توان ترمز بر اثر گرما یکی از اصطلاحات مرتبط است. سردبودن بیش از حد هم الزاماً خوب نیست، چون مواد اصطکاکی در محدودهٔ طراحیشدهٔ خود بهتر کار میکنند.
برای تحلیل یک اشتباه ترمزگیری، فقط «دیر ترمز گرفتن» را فرض نکنید. فشار راننده، توزیع جلو و عقب، بازیابی انرژی، دمای ترمز و لاستیک و وضعیت مسیر، همگی میتوانند روی نتیجه اثر بگذارند.